دیتاسنتر (Data Center) چیست؟
هر بار که وارد یک وبسایت میشوید، ایمیلی ارسال میکنید، از فضای ابری استفاده میکنید یا ویدیویی را بهصورت آنلاین مشاهده میکنید، در پشت صحنه مجموعهای از سرورها در حال پردازش درخواستهای شما هستند.
این سرورها در مکانی به نام دیتاسنتر (Data Center) نگهداری میشوند.
به زبان ساده، دیتاسنتر یک مرکز مجهز و ایمن برای نگهداری سرورها، تجهیزات شبکه و سیستمهای ذخیرهسازی است که بهصورت ۲۴ ساعته خدمات دیجیتال را ارائه میدهد.
امروزه تقریباً تمام سرویسهای اینترنتی، از وبسایتهای کوچک گرفته تا شبکههای اجتماعی، بانکها و سرویسهای ابری، در دیتاسنترها میزبانی میشوند.
چرا دیتاسنتر اهمیت دارد؟
اگر سرورها در یک محیط معمولی قرار بگیرند، مشکلاتی مانند قطعی برق، افزایش دما، خرابی تجهیزات یا اختلال در اینترنت میتواند باعث از دسترس خارج شدن سرویسها شود.
دیتاسنترها با فراهم کردن زیرساختهای تخصصی، این مشکلات را به حداقل میرسانند و پایداری سرویسها را تضمین میکنند.
یک دیتاسنتر از چه بخشهایی تشکیل شده است؟
یک مرکز داده تنها شامل سرورها نیست، بلکه مجموعهای از تجهیزات مختلف در کنار یکدیگر کار میکنند تا سرویسها بدون وقفه در دسترس باشند.
۱. سرورها (Servers)
اصلیترین بخش هر دیتاسنتر، سرورها هستند.
تمام وبسایتها، نرمافزارها، پایگاههای داده و سرویسهای آنلاین روی این سرورها اجرا میشوند.
۲. رکها (Rack)
سرورها و تجهیزات شبکه داخل رک نصب میشوند.
رک باعث میشود تجهیزات بهصورت منظم، ایمن و با تهویه مناسب در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
۳. تجهیزات شبکه
برای ارتباط سرورها با یکدیگر و با اینترنت از تجهیزات شبکه استفاده میشود.
مهمترین آنها عبارتاند از:
- سوئیچ (Switch)
- روتر (Router)
- فایروال (Firewall)
- Load Balancer
این تجهیزات وظیفه انتقال داده، مدیریت ترافیک و افزایش امنیت شبکه را بر عهده دارند.
۴. سیستم برق اضطراری (UPS)
قطع ناگهانی برق میتواند باعث خاموش شدن سرورها و از دست رفتن اطلاعات شود.
به همین دلیل تمام دیتاسنترها از UPS استفاده میکنند.
UPS در صورت قطع برق، انرژی موردنیاز تجهیزات را برای مدت کوتاهی تأمین میکند تا ژنراتور وارد مدار شود.
۵. ژنراتور برق
در صورت قطعی طولانیمدت برق، ژنراتور بهطور خودکار روشن میشود و برق موردنیاز دیتاسنتر را تأمین میکند.
به همین دلیل بسیاری از دیتاسنترها حتی در زمان قطعی گسترده برق نیز به فعالیت خود ادامه میدهند.
۶. سیستم سرمایش (Cooling)
سرورها هنگام پردازش حجم زیادی از اطلاعات، گرمای قابل توجهی تولید میکنند.
اگر دمای محیط کنترل نشود، احتمال خرابی تجهیزات افزایش مییابد.
برای جلوگیری از این مشکل، دیتاسنترها از سیستمهای سرمایشی تخصصی استفاده میکنند که دما و رطوبت را در محدوده استاندارد نگه میدارند.
۷. سیستم اطفای حریق
برای محافظت از تجهیزات، دیتاسنترها از سیستمهای تشخیص و اطفای حریق استفاده میکنند.
در بسیاری از مراکز داده، بهجای آب از گازهای مخصوص استفاده میشود تا به تجهیزات الکترونیکی آسیبی وارد نشود.
۸. سیستم امنیت فیزیکی
ورود به دیتاسنتر معمولاً تنها برای افراد مجاز امکانپذیر است.
رایجترین روشهای امنیتی عبارتاند از:
- دوربینهای مداربسته
- کارتهای دسترسی
- احراز هویت بیومتریک
- نگهبانی ۲۴ ساعته
- ثبت ورود و خروج افراد
اینترنت چگونه وارد دیتاسنتر میشود؟
دیتاسنترها معمولاً از چندین ارائهدهنده اینترنت (ISP) بهصورت همزمان استفاده میکنند.
اگر یکی از مسیرهای ارتباطی دچار اختلال شود، ترافیک از مسیر دیگری عبور میکند و کاربران متوجه قطعی نخواهند شد.
این ویژگی را Redundancy (افزونگی) مینامند.
افزونگی (Redundancy) چیست؟
یکی از مهمترین ویژگیهای دیتاسنترهای حرفهای، وجود تجهیزات پشتیبان است.
برای مثال:
- دو منبع برق
- چند UPS
- چند ژنراتور
- چند مسیر اینترنت
- سیستمهای سرمایشی پشتیبان
هدف از این طراحی، جلوگیری از توقف سرویس در صورت بروز خرابی است.
استاندارد Tier چیست؟
برای سنجش قابلیت اطمینان دیتاسنترها، از استاندارد Tier استفاده میشود.
Tier I
- مناسب کسبوکارهای کوچک
- بدون افزونگی کامل
- زمان قطعی بیشتر
Tier II
- تجهیزات پشتیبان محدود
- پایداری بهتر نسبت به Tier I
Tier III
- امکان انجام تعمیرات بدون توقف سرویس
- افزونگی مناسب
- یکی از رایجترین استانداردها برای دیتاسنترهای تجاری
Tier IV
- بالاترین سطح پایداری
- افزونگی کامل در تمام بخشها
- مناسب بانکها، مراکز مالی و سرویسهای بسیار حساس
چه سرویسهایی در دیتاسنتر میزبانی میشوند؟
تقریباً تمام خدمات اینترنتی در دیتاسنترها اجرا میشوند، از جمله:
- وبسایتها
- فروشگاههای اینترنتی
- سرورهای اختصاصی
- سرورهای مجازی (VPS)
- سرویسهای ابری (Cloud)
- پایگاههای داده
- سرویسهای ایمیل
- سرویسهای بکاپ
- پلتفرمهای استریم ویدئو
چگونه یک دیتاسنتر مناسب انتخاب کنیم؟
هنگام انتخاب دیتاسنتر بهتر است به موارد زیر توجه کنید:
- میزان پایداری (Uptime)
- استاندارد Tier
- کیفیت اتصال اینترنت
- سیستم برق اضطراری
- سیستم سرمایش
- امنیت فیزیکی
- خدمات پشتیبانی
- موقعیت جغرافیایی
- امکان توسعه زیرساخت
جمعبندی
دیتاسنترها زیرساخت اصلی اینترنت محسوب میشوند. این مراکز با فراهم کردن محیطی ایمن، پایدار و استاندارد برای نگهداری سرورها، امکان ارائه خدمات آنلاین را بهصورت شبانهروزی فراهم میکنند.
وجود برق اضطراری، ژنراتور، سیستم سرمایش، تجهیزات شبکه و امنیت فیزیکی باعث میشود سرویسها حتی در شرایط بحرانی نیز در دسترس باقی بمانند.
اگر قصد فعالیت در حوزه شبکه، مدیریت سرور یا هاستینگ را دارید، شناخت ساختار و عملکرد دیتاسنتر یکی از مهمترین مباحث پایهای است.
سوالات متداول
آیا دیتاسنتر همان اتاق سرور است؟
خیر. اتاق سرور معمولاً برای یک سازمان یا شرکت طراحی میشود، اما دیتاسنتر یک مرکز تخصصی با زیرساختهای گسترده برای میزبانی تعداد زیادی سرور و ارائه خدمات به مشتریان مختلف است.
چرا دیتاسنترها از ژنراتور استفاده میکنند؟
برای اینکه در صورت قطع برق، سرورها بدون وقفه به کار خود ادامه دهند و سرویسها از دسترس خارج نشوند.
استاندارد Tier چه چیزی را نشان میدهد؟
Tier میزان پایداری، افزونگی و قابلیت اطمینان یک دیتاسنتر را مشخص میکند. هرچه سطح Tier بالاتر باشد، احتمال قطعی سرویس کمتر است.